3 октября в Орске прошло торжественное открытие памятной стеллы, посвящённой выдающемуся татарскому поэту Закиру Рамиеву, творившему под псевдонимом Дэрдменд.
Орские татары помнят и чтят имена тех, кто своим талантом, своим трудом и всей своей жизнью украсил и обогатил историю и культуру своей отчизны и своего народа.
На мемориальной аллее возле мусульманского кладбища в Старом городе воздвигнут первый памятник. Хочется надеяться, что не за горами то время, когда здесь появятся памятники поэту и герою Великой отечественной войны Мусе Джалилю и драматургу и поэту Мирхайдару Файзи. Жизнь этих сынов татарского народа была тесно связана с Оренбуржьем.
Эти три имени: Дэрдменд, М. Джалиль и М. Файзи – наша гордость и наша любовь с юных лет. Их поэзия и жар их сердец проникали в наши души, рождая романтические мечты и надежды.
В день открытия памятника Закиру Рамиеву в Орске прозвучали его стихи, открывая тайны бытия для новых поколений соотечественников.
Долгие годы о золотопромышленнике, поэте и просветителе Закире Рамиеве старались не вспоминать в силу определённых условий советской идеологии. Но долго скрывать великое невозможно. Через сто лет после его смерти актуализировались попытки возродить память о Дэрдменде. Многим из нас ещё только предстоит знакомство с удивительной поэзией этого необыкновенного человека, с его жизнью и его делами.
Сегодня мы благодарим Местную Татарскую национально-культурную автономию «Мирас» и всех, кто причастен к сохранению памяти о наших великих земляках, всех, кто содействовал основанию аллеи памяти в Орске, которая началась с прекрасного памятника великому татарскому поэту. Стелла представляет собой чёрную гранитную плиту с фоторепродукцией портрета поэта, краткой информацией о нём и его стихами.
Идея создания этого мемориала родилась десять лет тому назад, и мы на нашем сайте упоминали о проекте создания мемориального уголка, где будет увековечена память Дэрдменда, Мусы Джалиля и Мирхайдара Файзи. Тернист был путь, но трудности преодолены и начало Аллее памяти положено. Хочется пожелать орчанам не останавливаться на этих трёх именах. Пусть Аллея памяти расширяется, пополняясь новыми достойными именами.
Об открытии мемориальной стеллы в Орске рассказывает статья татарской писательницы, общественного деятеля и правозащитницы, кандидата исторических наук Фаузии Байрамовой на татарском языке. Читайте ниже о судьбе золотопромышленника, мецената и поэта-романтика, имевшего возможность в грозовые революционные годы уехать из страны, как многие другие богачи, прихватив с собой свои миллионы и тем самым сохранить свою жизнь и богатство, но не сделавшего этого. Оставшись на родине, со своим народом. Он поплатился за это жизнью, но остался в памяти соотечественников.
В 1921 г. Закир Рамиев в возрасте 61 года умирает от тифа, истощённый от голода, не будучи в состоянии справиться с болезнью. Могила поэта не сохранилась. Территория мусульманского кладбища оказалась под застройкой военного завода в годы Великой Отечественной войны. Не стало этого большого человека, нет даже его могилы, но память о нём жива.
Закир Рамиев – олицетворение образа поэта, для которого главное – его Отчизна, национальный дух отечества, в котором он родился и вырос, тот дух, который пронизывает всё его существо. И ни на что другое он не променяет это родное.
Революционная стихия загасила звезду и жизнь поэта Дэрдменда, перо которого отвечало народным печалям и чаяниям.
Татары Орска возвращают должное поэту, возведя ему памятник, в камне которого воплотился дух человека, ушедшего сто четыре года тому назад. В середине прошлого века захоронение поэта было сравнена с землёй. Мы потеряли возможность прийти на его могилу, дабы отдать ему дань памяти. С возведением памятной стеллы его потомки обрели возможность почтить память прадеда, положить цветы к основанию мемориала. И пусть памятник установлен не в самом городе, вне проспектов и улиц, его имя громко заявлено на просторах Оренбуржья, как вновь обретённое достояние этого края и всего татарского народа.
Ещё о Дэрдменде – в публикациях:
- «Вспоминая Дэрдменда»,
- «Фортепиано Дэрдменда или кто такой Закир Рамиев?». Статья Фаузии Байрамовой о событии в Орске
Орскида Дәрдемәндкә Хәтер ташы куелды
Ниһаять, ул көн килде — 3 октябрь көнне Оренбург өлкәсенең Орски шәһәрендә танылган шагыйрь, матбагачы, хәйрияче Дәрдемәнд- Закир Рәмиевка Хәтер ташы куелды һәм ул рәсми рәвештә ачылды. Аны куйдыру өчен Орски татар җәмәгатьчелеге дистә елдан артык көрәште, һәм ниһаять, ул көн килде! Без теләгәнчә, шәһәр уртасында ук булмаса да, татар зираты янында Хәтер аллеясына нигез салынды, Дәрдемәндтән тыш, анда Муса Җәлил һәм Мирхәйдәр Фәйзинең дә стеллалары булачак, алар да Орскида яшәп һәм эшләп киткәннәр. Ә Дәрдемәнднең биредә үсмер чагы һәм яшьлеге үткән, бакыйлыкка да ул монда күчкән…
Дәрдемәндкә истәлек ташы ачу тантанасына Оренбургтан һәм Орскидан татар зыялылары, милли оешма вәкилләре килгән иде. Оренбургтан төбәк тарихчысы Әнвәр Искәндәров татар милли автономиясе исеменнән котлау сүзләрен җиткерде, Хөсәен Ямашев исемендәге татар китапханәсенең милли бүлек җитәкчесе Вәсилә Шәрәфетдинова Дәрдемәнд шигырьләрен укыды һәм Мәдинә Рахимкулованың Рәмиевлар турында сирәк, уникаль китабын бүләк итте. Орски шәһәренең татар милли- мәдәни мөхтәрияте рәисе Азат Хәйретдинов татар шагыйре Дәрдемәндкә истәлек билгесе куелуның әһәмиятен билгеләп үтте. Орскиның » Мирас» татар оешмасы рәисе урынбасары Рафаэль Нигъмәтуллин исә шушы эшләрнең башында Рәсим абый Вәлетдинов торуын әйтте, Хәтер ташын ачарга җыелган халыкка минем сәламләвемне җиткерде һәм шушы уңайдан махсус язып җибәргән текстны укып чыкты, аны укучыларга да тәкъдим итәбез:
«Дәрдемәнд — шигъриятьнең алтын таҗы!
Әссәләмүгәләйкүм, кадерле милләттәшләр, дин кардәшләр!
Бүген Орскида зур тарихи вакыйга — танылган татар шагыйре Дәрдемәндкә истәлек ташы ачыла. Бу шәһәрдә аның үсмер чагы һәм яшьлеге үткән, биредә ул гаилә корган, гомеренең соңгы елларын да Закир Рәмиев- Дәрдемәнд Орскида уздырган. Ул 1921 елның октябрендә биредә ачтан һәм тифтан үлгән, Җәмигъ мәчеттә аңа җеназа укыганнар, җәсәден Орски янындагы бер татар авылы зиратына җирләгәннәр. Кызганычка каршы, сугыш вакытында ул зират хәрби завод биналары астында калган, шуңа күрә, барып дога кылырга да Дәрдемәнднең кабере юк. Шагыйрьнең үлеменә 104 ел тулган көннәрдә Орскида аның истәлегенә Хәтер ташы ачылу — ул, чыннан да, бик әһәмиятле тарихи вакыйга. Моңа кадәр Дәрдемәнд истәлегенә беркайда да Хәтер ташы юк иде, Орскиның татар җәмәгатьчелеге бу эшне башкарып чыкты, аларга зур рәхмәт! Әйтерсең лә, Дәрдемәнд үзенең туган Ырынбур далаларына яңадан әйләнеп кайтты, яшьлегенә кайтты, ташлар белән бастырылган рухы кабат милләте янына очып кайтты…
Әйе, инкыйлабтан соң, дөньяның асты- өскә килгән заманда, башка байлар кебек, Дәрдемәнд дә илдән китә ала иде, аның моңа матди мөмкинлеге бар иде. Әмма ул үз илендә, үз җирендә, үз милләте белән калды һәм моның өчен гомере белән түләде…
Ни газизрәк — бу ватанмы?
Аһ, туган каүмем газиз!
Ул мөкаддәс кан белән ул
Изге сөткә ни җитәр!..
Сөт калыр, ватан китәр!
Сөт калыр, ватан китәр!
Әйе, Шагыйрь өчен дөньяда иң изге нәрсә — аның туган кауме, халкының мөкаддәс каны һәм изге сөте, бу — МИЛЛӘТ, дип атала. Һәм ул аны бернәрсәгә дә алыштыра алмый…
Дәрдемәнд — татар шигъриятенең алтын таҗы, янып төшкән атылган йолдызы, милләт хәсрәтен язучы моңлы каләме… Мөхәммәтсадыйк улы Мөхәммәтзакирның рухы шат булсын, туган кауме аны онытмады, шигырьләрен яратып укый, рухы өчен догасын кыла, Дәрдемәнд исемен хәтерендә саклый! Бүгенге вакыйга — шуның ачык мисалы.
Рәхмәт сиңа, халкым!
Рәхмәт сезгә, Орски-Ырынбур татарлары!
Фәүзия Бәйрәмова- Аймал,
язучы, тарих фәннәре кандидаты.
3.10.25.
Түбән Новгород өлкәсе.»
Миңа җибәрелгән видеодан күренгәнчә, халык саф татарча бу чыгышны бик яратып кабул итте, озаклап кул чаптылар, үземә дә сәламнәр юлладылар. Оренбург татарларының милли лидеры Әнвәр Искәндәров та үзенең чыгышында мине берничә тапкыр искә алды, чөнки 2013 елның ноябрендә Орскига беренче тапкыр аның белән бергә барып, Дәрдемәнд эзләре буенча йөргән идек. Аннан соң да мин Дәрдемәнд турында күп яздым, күп бастырдым, күп чыгышлар ясадым. Һәм бүген шул тырышлыкларыбызның күркәм нәтиҗәсен күрдек, әлхәмдүлиллаһ! Иң мөһиме — мирасыбызга да, бүгенге хәлебезгә дә битараф булмаска, гел алга таба хәрәкәт итәргә, бу хәлләрдән чыгу юлларын эзләргә һәм милләт файдасына эшләргә. Нәтиҗәсе — күз алдыбызда! Мин Оренбург- Орски татарларына шушы хезмәтемне күрсәтә алуыма бик сөенәм, алга таба да бергә булыйк, кадерле милләттәшләрем!
Фәүзия Бәйрәмова- Аймал,
язучы, тарих фәннәре кандидаты.
3 октябрь, 2025 ел.
Түбән Новгород өлкәсе.
Пока нет комментариев